Türk Kurtuluş Savaşı’nın en kritik mücadelelerinden Sakarya Meydan Muharebesi’nin üzerinden 105 yıl geçti.

23 Ağustos 1921’de başlayan ve 13 Eylül’de sona eren muharebe, yalnızca askeri bir zafer değil, Anadolu’daki bağımsızlık mücadelesinin geleceğini belirleyen tarihi bir dönüm noktası oldu.

1921 yazında Yunan ordusunun hedefi Ankara’ya ulaşarak Türk direnişini kırmaktı. Eskişehir Muharebesi’nin ardından Türk ordusunun Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmesi ise hem halkta hem de TBMM’de büyük endişeye yol açmıştı.

Mustafa Kemal Başkomutan oldu

TBMM, savaşın giderek kritik hale gelmesi üzerine 5 Ağustos 1921’de Mustafa Kemal Paşa’yı Türk Orduları Başkomutanı olarak görevlendirdi.

Mustafa Kemal Paşa, kendisine verilen yetkiyle ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Tekâlif-i Milliye Emirleri’ni yayımladı ve milletin elindeki imkânların vatan savunması için seferber edilmesini istedi.

12 Ağustos’ta Batı Cephesi’ne geçen Mustafa Kemal Paşa, yaklaşan Yunan taarruzuna karşı uygulanacak stratejinin belirlenmesinde doğrudan görev aldı.

Yaklaşık 100 kilometrelik cephede büyük mücadele

Yunan kuvvetlerinin ilerleyişi 23 Ağustos’tan itibaren Sakarya mevzisinin özellikle güney kanadında büyük bir taarruza dönüştü.

Yaklaşık 100 kilometrelik cephe hattında çok şiddetli çatışmalar yaşandı.

Yunan ordusunun üstün kuvvet ve silahlarla gerçekleştirdiği saldırılar karşısında Türk birlikleri bazı bölgelerde geri çekilmek zorunda kaldı. Mangal Dağı ve Türbetepe’nin kaybedilmesi, savaşın en kritik anlarından biri oldu.

Ancak Türk ordusunun savunma anlayışını değiştiren tarihi emir de bu şartlar altında geldi.

“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır”

Mustafa Kemal Paşa’nın Sakarya’da verdiği emir, Türk askeri tarihinin en önemli sözlerinden biri haline geldi:

“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanı ile ıslanmadıkça terk olunamaz.”

Bu anlayışla birliklerin yalnızca belirli bir savunma hattını koruması yerine, geri çekilmek zorunda kaldıklarında tutunabildikleri her noktada yeniden savunmaya geçmeleri esas alındı.

Savaşın kaderini belirleyen mücadele günler boyunca devam etti.

22 gün 22 gece

Muharebenin ilk günlerinde Yunan kuvvetleri Türk savunmasını kırmaya çalışırken, ilerleyen günlerde saldırıların gücü azalmaya başladı.

Türk ordusunun direnişi karşısında Yunan kuvvetlerinin planladığı kuşatma harekâtı sonuç vermedi.

Muharebenin 14’üncü gününden itibaren Yunan ordusunun Türk cephesinin merkezine yönelik saldırıları azalırken, Türk birlikleri kaybedilen bölgeleri geri almak amacıyla taarruzlara başladı.

10 Eylül’de genel karşı taarruza geçildi.

23 Ağustos’ta başlayan ve tarihe “22 gün 22 gece” süren büyük mücadele olarak geçen Sakarya Meydan Muharebesi, 13 Eylül 1921’de Yunan kuvvetlerinin Sakarya Nehri’nin doğusundan çekilmesiyle Türk zaferiyle sonuçlandı.

Mustafa Kemal’e “Gazi” ve “Mareşal” unvanı

Sakarya Zaferi, Yunan ordusunun Ankara’ya yönelik ilerleyişini durdururken Kurtuluş Savaşı’nın gidişatını da değiştirdi.

TBMM, kazanılan büyük zaferin ardından 19 Eylül 1921’de Mustafa Kemal Paşa’ya “Gazi” unvanı ve “Mareşal” rütbesi verdi.

Sakarya, Türk ordusunun savunmadan taarruza geçiş sürecindeki en önemli eşiklerden biri olurken, yaklaşık bir yıl sonra gerçekleştirilecek Büyük Taarruz'un da yolunu açtı.

Zafer cepheden diplomasi masasına taşındı

Sakarya'da kazanılan askeri başarı kısa süre içerisinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükûmeti'nin diplomatik konumuna da yansıdı.

13 Ekim 1921’de Kars Antlaşması, 20 Ekim 1921’de ise Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı. İtalya Anadolu’da işgal ettiği bölgelerden çekilme sürecini hızlandırırken İngiltere ile TBMM arasında esir değişimine ilişkin anlaşmaya varıldı.

Bu gelişmeler TBMM'nin uluslararası konumunu güçlendirirken, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesine duyduğu güveni de artırdı.

13 Eylül 1921’de kazanılan Sakarya Zaferi, yalnızca bir meydan muharebesinin sonucu olmadı. Anadolu’nun teslim olmayacağının ilanı ve Kurtuluş Savaşı’nı kesin zafere taşıyacak yolun en önemli dönüm noktalarından biri olarak tarihe geçti.