Rusya ile Azerbaycan arasında son aylarda artan gerginlik, Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de düzenlenen Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) Zirvesi sırasında beklenmedik bir yumuşamayla yerini diplomatik yakınlaşmaya bıraktı. Zirve kapsamında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin bir araya geldi.

Putin’den Kamera Önünde Özür ve Tazminat Sözü

Kremlin tarafından yayımlanan görüntülerde, Rus lider Putin’in Azerbaycan Cumhurbaşkanı’na dönerek, “Daha önce de dile getirdiğim gibi, bu trajedi için özür diliyorum.” ifadelerini kullandığı görüldü. Putin, ayrıca kazada hayatını kaybedenlerin ailelerine “en derin taziyelerini” iletirken, Rusya’nın Azerbaycan Hava Yolları (AZAL) kazasıyla ilgili tazminat ödeyeceğini açıkladı.

Pantsir Füzesi Faciası

25 Aralık 2024’te Azerbaycan Hava Yolları’na (AZAL) ait Embraer E190 tipi yolcu uçağı, Kazakistan’ın Aktau kenti yakınlarında acil iniş sırasında düşmüştü. Teknik incelemeler, uçağın Rus yapımı Pantsir-S hava savunma füzesiyle vurulduğunu ortaya koymuştu. Olayda onlarca kişi yaşamını yitirirken, Bakü yönetimi Moskova’dan resmî özür, tazminat ve sorumluların cezalandırılmasını talep etmişti.

Bakü’nün Adalet Talebi ve Artan Gerilim

Kaza sonrası ilişkiler hızla gerilmiş, Rusya’nın Yekaterinburg kentinde 27 Haziran’da Azerbaycan kökenli Seferovlar ailesine yönelik operasyonlar düzenlenmişti. Eş zamanlı baskınlarda iki kardeş hayatını kaybederken, 9 kişi gözaltına alınmış, 3 kişi ağır yaralanmıştı.

Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı bu gelişme üzerine, Rusya’nın Bakü Büyükelçiliği Maslahatgüzarı’nı bakanlığa çağırarak “faillerin adalete teslim edilmesi” çağrısında bulunmuştu. Aynı dönemde, Azerbaycan Kültür Bakanlığı ülkedeki tüm Rus kültürel etkinlikleri iptal etmişti.

Sıcak Yaz Döneminde İlişkiler Daha da Gerilmişti

  • Haziran sonu ve Temmuz başında yaşanan olaylar, iki ülke arasındaki ilişkileri kritik bir seviyeye taşımıştı.
  • Sputnik Azerbaycan ofisine yönelik yasa dışı finansman iddiasıyla soruşturma başlatılmış, ofis 30 Haziran’da polis tarafından basılmıştı.
  • 1 Temmuz’da ise Yekaterinburg’daki Bakü Plaza yakınlarında Azerbaycan-Ural Teşkilatı Başkanı Şahin Şıhlinski ve oğlu Mutvali Şıhlinski, Rus güvenlik güçlerince sert şekilde gözaltına alınmıştı.
  • Görüntüler Azerbaycan kamuoyunda infial yaratmış, baba-oğul daha sonra serbest bırakılmış; ancak Mutvali Şıhlinski 16 Temmuz’da “polis memuruna saldırı” gerekçesiyle tutuklanmıştı.

Yeni Dönemin Sinyali

Putin’in Duşanbe’deki açık özrü ve tazminat taahhüdü, son dönemdeki krizlerin ardından ilişkilerin normalleşmesi yolunda tarihi bir adım olarak görülüyor. Diplomatik kaynaklar, iki ülkenin önümüzdeki dönemde karşılıklı kültürel ve ekonomik ilişkileri yeniden canlandırmak üzere çalışma grupları oluşturmayı planladığını belirtiyor.