Ay yüzeyinde 2024 yılında meydana gelen ancak o sırada Dünya’dan ya da uzaydaki teleskoplar tarafından fark edilmeyen büyük bir çarpışmanın izi, yaklaşık iki yıl sonra ayrıntılarıyla ortaya çıkarıldı.
NASA’nın LRO verilerine göre krater, 11 Nisan-22 Mayıs 2024 tarihleri arasında, Ay’ın Dünya’ya dönük yüzünün doğu kenarında oluştu. Çarpışmaya, yaklaşık 3 ila 6 katlı bir bina büyüklüğündeki bir asteroit veya kuyruklu yıldız parçasının yol açmış olabileceği değerlendiriliyor.
Roma Kolezyumu’ndan daha geniş
Yeni kraterin çapı 222 metre, derinliği ise yaklaşık 43 metre olarak ölçüldü. Bu ölçüler krateri yaklaşık 189 metre genişliğindeki Roma Kolezyumu’ndan daha geniş hale getiriyor.
Burada ilk aktarılan veride önemli bir düzeltme var: Kraterin genişliği 7 bin 222 metre değil, 222 metre. NASA ve LRO ekibinin yayımladığı resmi veriler bu ölçüyü doğruluyor.
Krater, Apollo dönemi Ay bilimcilerinden ve Lunar and Planetary Institute'un eski yöneticilerinden Thomas McGetchin'in anısına McGetchin olarak adlandırıldı. LRO tarafından daha önce tespit edilen yakın dönem çarpışma krateri rekorunun yaklaşık üç katı büyüklüğünde.
Çarpışma 2024’te oldu, keşif 2025’te geldi
Olayın dikkat çekici taraflarından biri de böylesine büyük bir çarpışmanın gerçekleştiği sırada gözlemlenememesi.
LRO, bölgeyi çarpışmadan sonra görüntülemiş olmasına rağmen devasa veri arşivindeki değişiklik hemen fark edilmedi. NASA’dan Robert Wagner, eski ve yeni geniş açılı kamera görüntülerini karşılaştırırken 24 Ekim 2025’te çarpışmanın bıraktığı izi tespit etti. Ardından LRO’nun yüksek çözünürlüklü kamerasıyla gerçekleştirilen gözlemler kraterin boyutlarını ortaya çıkardı.
Etkisi 100 kilometreden fazla alana yayıldı
Çarpışmanın etkisi yalnızca 222 metrelik kraterle sınırlı kalmadı. LRO kamera sisteminin baş bilim insanı Mark Robinson ve ekibinin incelemelerine göre olay, 100 kilometreden fazla uzaklıktaki Ay yüzeyinde değişikliklere yol açtı.
LRO'nun Diviner termal cihazıyla yapılan sonraki incelemelerde kraterin çevresinde yaklaşık 6,4 kilometre genişliğinde bir “soğuk bölge” de belirlendi. Bu alanın geceleri çevresine göre yaklaşık 9 santigrat derece daha soğuk olduğu tespit edildi. Araştırmacılar bunun, çarpışmanın Ay toprağını gevşeterek ısıyı tutma kapasitesini değiştirmesinden kaynaklandığını düşünüyor.
Ay üsleri açısından önemli bir uyarı
Araştırmacıların modellerine göre McGetchin büyüklüğünde bir krater oluşturan çarpışma Ay’da yaklaşık 132 yılda bir meydana geliyor. Bu nedenle bilim insanları olayı “fiilen ömürde bir kez görülebilecek” nitelikte bir gözlem olarak değerlendiriyor.
Keşif yalnızca Ay’ın jeolojik geçmişini anlamak açısından değil, gelecekte kurulması planlanan kalıcı Ay üslerinin güvenliği bakımından da önem taşıyor. Çarpışmaların kraterin çok ötesindeki yüzeyi değiştirebildiğinin görülmesi, gelecekte astronotların yaşam alanları, araçları ve diğer altyapının konumlandırılmasında dikkate alınması gereken yeni veriler sağlıyor.
