Uzay yarışında rekabet giderek derinleşirken, ABD ile Çin bu kez Ay'da kullanılacak ortak zaman standardı konusunda karşı karşıya geldi. Uzmanlara göre, iki ülkenin farklı zaman sistemleri geliştirmesi, gelecekte gerçekleştirilecek Ay görevlerinde ciddi koordinasyon sorunlarına ve güvenlik risklerine yol açabilir.
- yüzyılda demiryolu ulaşımını düzenlemek amacıyla oluşturulan Greenwich Ortalama Zamanı (GMT) benzeri küresel bir standardın, artık Ay görevleri için de zorunlu hale geldiği değerlendiriliyor.
NASA ORTAK "AY SAATİ" İSTİYOR
ABD, NASA öncülüğünde "Eşgüdümlü Ay Zamanı" (Coordinated Lunar Time) adı verilen evrensel bir zaman sistemi oluşturmayı hedefliyor.
Ancak Çin, bu standardı benimsemek yerine kendi zaman referansını geliştirme çalışmalarını sürdürüyor.
Ay yüzeyinde faaliyet gösterecek uzay araçları, uydular ve gelecekte kurulması planlanan üslerin sorunsuz haberleşebilmesi için tüm sistemlerin aynı zaman referansını kullanmasının kritik önem taşıdığı belirtiliyor.
MİKROSANİYELİK FARKLAR BİLE RİSK OLUŞTURUYOR
Uzmanlar, GPS sistemlerinde saatlerin yalnızca mikrosaniyeler düzeyinde sapmasının bile konum hesaplamalarında yüzlerce metrelik hata oluşturabildiğine dikkat çekiyor.
Bu nedenle Ay görevlerinde oluşabilecek zaman farklılıklarının özellikle insanlı uçuşlar, iniş operasyonları ve acil durum senaryolarında ciddi güvenlik riskleri doğurabileceği ifade ediliyor.
ÇİN KENDİ ZAMAN MODELİNİ GELİŞTİRİYOR
Uzay görevlerinde önemli avantaj elde eden Çin, Ay'ın karanlık yüzüyle iletişimi sağlayan röle uydularına sahip tek ülke konumunda bulunuyor.
Bu altyapı sayesinde gelecekte kurulabilecek bir Ay GPS sistemi için önemli bir avantaj yakalayan Pekin yönetimi, son olarak "Ay Zamanı Efemerisi" adını verdiği kendi matematiksel zaman modelini duyurdu.
Uzmanlara göre Çin'in kendi standardını yaygınlaştırması halinde, uluslararası özel uzay şirketlerinin de bu sisteme yönelme ihtimali bulunuyor.
AY'DA ZAMAN DAHA HIZLI AKIYOR
Ay'da ortak zaman sistemi oluşturulmasını zorlaştıran unsurlardan biri de fizik kuralları.
Genel Görelilik Teorisi gereği yer çekiminin daha düşük olması nedeniyle Ay'daki saatler, Dünya'daki saatlere göre günde yaklaşık 56 mikrosaniye daha hızlı çalışıyor.
Gelecekte kurulması planlanan kalıcı Ay üsleri, ticari faaliyetler ve uzay ekonomisinin güvenli şekilde işletilebilmesi için bu zaman farkının hassas biçimde hesaplanması gerekiyor.
BİLİMSEL İŞ BİRLİĞİ SÜRÜYOR
Siyasi rekabete rağmen ABD ve Çin'deki bilim insanları ile teknik kuruluşların, matematiksel modeller ve fiziksel hesaplamalar konusunda danışmanlık düzeyinde iletişim kurmayı sürdürdüğü belirtiliyor.
Uzmanlar, Ay'da güvenli ve sürdürülebilir operasyonların gerçekleştirilebilmesi için uzun vadede ortak bir zaman standardının oluşturulmasının kritik önem taşıdığına dikkat çekiyor.
