ABD yönetimi, İran'ın ticari havacılık sektörüne yönelik ekonomik baskıyı önemli ölçüde artırmaya hazırlanıyor.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, CNBC'ye yaptığı açıklamada, 23 Eylül itibarıyla İranlı havayollarının uluslararası operasyonlarını hedefleyen ikincil yaptırımların devreye gireceğini belirtti.
Bessent, uygulamanın yaratacağı etkiyi, “23 Eylül’de tüm İran havayolları dünya genelinde kapatılacak” sözleriyle ifade etti.
Burada önemli bir ayrıntı bulunuyor: Açıklama, ABD'nin başka ülkelerdeki İran uçaklarını doğrudan yere indirmesinden ziyade, İranlı taşıyıcılara hizmet veren üçüncü taraf şirketleri ABD finans sisteminden dışlama tehdidi yoluyla operasyonların fiilen sürdürülemez hale getirilmesini öngörüyor.
Yakıt veren de bilet satan da yaptırım riskiyle karşılaşacak
Bessent'in açıklamasına göre yaptırımlar yalnızca İranlı havayolu şirketlerini değil, bu şirketlerin uluslararası operasyonlarını mümkün kılan hizmet sağlayıcıları da hedef alacak.
İran uçaklarına yakıt sağlayan, iniş ve yer hizmetleri sunan veya biletlerinin satışına aracılık eden yabancı işletmeler, ABD'nin dolar bazlı finans sistemine erişimlerini kaybetme riskiyle karşılaşabilecek.
Bu durum, yaptırımların etkili biçimde uygulanması halinde İranlı taşıyıcıların dış hat operasyonlarında yakıt ikmalinden yer hizmetlerine ve satış kanallarına kadar geniş bir alanda ciddi sorunlarla karşılaşabileceği anlamına geliyor.
İran'ın uluslararası uçuş ağı baskı altında
İran havacılık sektörü son yaptırımların etkilerini şimdiden yaşamaya başladı. Financial Times'ın 17 Eylül tarihli haberine göre Mahan Air, İstanbul, Ankara ve Maskat'a yönelik uluslararası seferlerini askıya aldı. Haberde İran'a yönelik yeni ABD yaptırımlarının yer hizmetleri ve satış acenteleri gibi havayollarının yurtdışındaki destek ağını da hedef aldığı belirtildi.
Bessent'in açıkladığı 23 Eylül adımı ise bu baskının çok daha geniş çaplı uygulanacağını gösteriyor.
Çin'le yaptırım görüşmeleri
Bessent, İran'a yönelik yaptırımların uygulanması konusunda Çinli yetkililerle de görüşmeler yürütüldüğünü söyledi.
ABD Hazine Bakanı, Çinli yetkililerin Washington'ın İran'a yönelik ekonomik baskı sürecine ilişkin görüşmelere “çok aktif” biçimde katıldığını ifade ederken, Çin Merkez Bankası Başkanı Pan Gongsheng dahil finans yetkilileriyle yaptırımlara uyum konusunda temasların sürdüğünü belirtti.
Çin tarafından Bessent'in bu değerlendirmelerini doğrulayan eşdeğer bir açıklama ise şu aşamada kamuoyuna yansımış değil.
23 Eylül İran havacılığı için kritik tarih
Bessent'in açıklamasının öngördüğü şekilde üçüncü taraf şirketlerin İranlı taşıyıcılara hizmet vermekten kaçınması halinde, 23 Eylül İran'ın uluslararası ticari havacılık bağlantıları açısından kritik bir dönüm noktası olabilir.
Ancak “tüm İran havayollarının dünya genelinde kapanacağı” ifadesi şu aşamada Bessent'in yaptırımların beklenen etkisine ilişkin açıklaması olarak aktarılmalı. Bunun İran iç hatlarının tamamen duracağı veya dünyadaki bütün ülkelerin İran uçaklarına hukuken aynı anda uçuş yasağı uygulayacağı şeklinde yorumlanması doğru olmaz. Yaptırım mekanizmasının temelinde, İranlı taşıyıcılara hizmet vermeye devam eden üçüncü tarafların ABD finans sisteminden dışlanması tehdidi bulunuyor.
