ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyonların ardından küresel havacılık sektörü, COVID-19 pandemisinden bu yana en büyük operasyonel krizlerden biriyle karşı karşıya kaldı.

Havacılık veri şirketi Cirium’a göre, 28 Şubat’ta başlayan askeri operasyonların ardından Orta Doğu’ya yönelik veya bölge üzerinden geçen 46 binden fazla uçuş iptal edildi.

Savaşın etkisiyle Avrupa, Kuzey Amerika, Asya ve Afrika arasındaki en kritik hava koridorlarından biri olan ve sektör içinde “Gökyüzünün İpek Yolu” olarak anılan rota fiilen devre dışı kaldı.

Orta Doğu hava sahası büyük ölçüde boşaldı

Başlangıçta yalnızca İran ve İsrail hava sahasının kapanmasıyla sınırlı olan kriz kısa sürede genişleyerek bölgesel bir uçuş kısıtlamasına dönüştü.

Bugün itibarıyla:

  • İran

  • İsrail

  • Irak

  • Kuveyt

  • Suriye

  • Katar

  • Birleşik Arap Emirlikleri

hava sahalarının önemli bölümleri uçuşlara kapatıldı veya ciddi şekilde kısıtlandı.

Gerçek zamanlı uçuş takip platformu Flightradar24, 14 Mart itibarıyla Akdeniz’den Basra Körfezi’ne kadar uzanan geniş bir “uçuşa yasak bölge” oluştuğunu bildirdi.

Bu durum, dünyanın en yoğun uluslararası havalimanları arasında yer alan Dubai Uluslararası Havalimanı (DXB) ve Doha Hamad Havalimanı gibi merkezlerde günler süren operasyon aksaklıklarına yol açtı.

Uçuşlar saatlerce uzadı

Savaşın ilk günlerinde en az 145 uçuş rotasını değiştirmek zorunda kaldı. Tel Aviv ve Dubai’ye giden birçok uçak Atina, İstanbul ve Roma’ya yönlendirildi.

En dikkat çekici olaylardan biri ise ABD’den Katar’a giden bir uçakta yaşandı. Philadelphia–Doha seferi yapan uçak yaklaşık 15 saat havada kaldıktan sonra İspanya’ya kadar ilerleyip yeniden ABD’ye dönmek zorunda kaldı.

Yakıt maliyeti patladı

Havayolları çatışma bölgelerinden kaçınmak için uçuş rotalarını değiştiriyor. Uçaklar:

  • Güneyden Suudi Arabistan üzerinden,

  • Kuzeyden Kafkasya ve Orta Asya üzerinden

uçmak zorunda kalıyor.

Bu rotalar uçuş sürelerini 3-4 saate kadar uzatıyor ve ciddi miktarda ek yakıt tüketimine neden oluyor.

Bu süreçte enerji piyasalarında da sert artış yaşandı. Brent petrol fiyatı savaşın ilk günlerinde %13 artarak varil başına 80 doların üzerine çıktı. Analistler Hürmüz Boğazı’nın kapanması halinde fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceği uyarısında bulunuyor.

Bilet fiyatları hızla yükseliyor

Artan maliyetler doğrudan yolculara yansıtılmaya başladı.

  • Cathay Pacific ve AirAsia yakıt ek ücretlerini artırdı

  • Air India ve IndiGo yeni yakıt vergileri uygulamaya başladı

  • Thai Airways bilet fiyatlarında yaklaşık %15 artış beklediğini açıkladı

Sydney Üniversitesi’nden havacılık uzmanı Rico Merkert, havayollarının bu adımları hakkında şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bu şirketler büyük kâr elde etmeye çalışmıyor. Bazıları için bu tamamen hayatta kalma meselesi.”

Uzmanlara göre savaşın uzaması halinde küresel uçuş ağında yeni iptaller, rota değişiklikleri ve daha pahalı biletler kaçınılmaz olabilir.