ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) en büyük silah tedarik projelerinden biri olan F-35 programına ilişkin yayımlanan yeni bir denetim raporu, bakım ve sürdürülebilirlik süreçlerindeki performans sorunlarını yeniden gündeme taşıdı. ABD Savunma Bakanlığı Teftiş Kurulu’nun (Inspector General) 19 Aralık tarihli raporuna göre, F-35 filosunun operasyonel hazır oranı düşük seviyelerde kalmasına rağmen Lockheed Martin’e 1,7 milyar doları aşan ödeme yapıldı.
Raporda, F-35 üretim ve sürdürülebilirlik faaliyetlerini yöneten Joint Program Office’in (JPO), Haziran 2024’te imzalanan hava aracı bakım sözleşmesinde ölçülebilir performans kriterlerine yeterince yer vermediği belirtildi. Denetçiler, sözleşmede uçak hazır olma durumu, görev yapabilirlik ve erişilebilirlik gibi göstergelerin bağlayıcı şartlar haline getirilmediğine dikkat çekti.
Hazır oranı yüzde 50’de kaldı
Denetim bulgularına göre, 2024 mali yılında F-35 filosunun ortalama “Hava Aracı Kullanılabilirliği" (Air Vehicle Availability) oranı yüzde 50 seviyesinde gerçekleşti. Bu oran, uçakların zamanın yarısında operasyonlara hazır olmadığı anlamına geliyor. Buna karşın Pentagon’un, performansa bağlı ekonomik yaptırımları devreye almadığı ve Lockheed Martin’e ödemelerin büyük bölümünü kesinti uygulamadan gerçekleştirdiği ifade edildi.
Raporda ayrıca, JPO’nun yüklenici performansını izlediği ancak saha denetimleri, ekipman kontrolleri ve kamuya ait malzemelerin takibi konusunda sözleşmeden doğan yetkilerini yeterince kullanmadığı kaydedildi. Sözleşme denetim temsilcilerinin de F-35 operasyonlarının yürütüldüğü üslerde etkin bir gözetim sağlamadığı vurgulandı.
Yedi maddelik tavsiye listesi
ABD Savunma Bakanlığı Teftiş Kurulu, F-35 programına yönelik yedi ayrı tavsiye yayımladı. Bu tavsiyeler arasında, performansa dayalı teşvik ve yaptırım maddelerinin sözleşmelere eklenmesi, saha denetimlerinin güçlendirilmesi ve denetim personelinin sayısının gözden geçirilmesi yer aldı.
Savunma Bakanlığı yetkilileri, rapordaki önerilerin büyük bölümüne katıldıklarını bildirirken, tavsiyelerden birinin halen değerlendirme sürecinde olduğunu açıkladı. Pentagon’un, bu başlıkla ilgili ilerleyen haftalarda ilave bilgi paylaşması bekleniyor.
En pahalı savunma programı
F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı, satın alma, işletme ve bakım maliyetleriyle birlikte toplam yaşam döngüsü maliyeti 2 trilyon doları aşan, Pentagon tarihinin en kapsamlı savunma projelerinden biri olarak öne çıkıyor. Uçakların tasarım ömrü yaklaşık 8 bin uçuş saati olarak belirlenirken, F-35A varyantında yapılan testlerde bu sürenin daha da uzatılabileceği ifade ediliyor.
Gelişmiş gizlilik, sensör entegrasyonu ve veri paylaşım kabiliyetleriyle modern hava harekâtının merkezinde konumlandırılan F-35, buna karşın yüksek maliyetleri ve görev hazır oranları nedeniyle ABD’de uzun süredir siyasi ve kurumsal tartışmaların odağında yer alıyor. Son denetim raporu da programın sürdürülebilirliğine ilişkin soru işaretlerini yeniden gündeme taşımış durumda.
