Milli Mücadele tarihinin en kritik dönemeçlerinden biri olan Sivas Kongresi, 107’nci yıl dönümünde anılıyor.
Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşlarının 4 Eylül 1919'da Sivas'ta bir araya gelmesiyle başlayan kongre, Anadolu'da farklı bölgelerde yürütülen direniş hareketlerinin ulusal bir mücadele çatısı altında birleşmesinin önünü açtı.
Sivas ise kongrenin ardından 108 gün boyunca Milli Mücadele'nin merkezi oldu.
Amasya’dan Sivas’a uzanan bağımsızlık yolu
Sivas Kongresi'ne giden süreç, Mustafa Kemal Paşa'nın 22 Haziran 1919'da yayımlanan Amasya Tamimi ile yaptığı çağrıyla şekillendi.
19 Mayıs 1919'da Samsun'da başlayan Milli Mücadele'yi Anadolu'ya taşıyan Mustafa Kemal Paşa, 27 Haziran'da Sivas'a geldi. Burada yapılan görüşmelerde ülkenin içinde bulunduğu durum ele alınırken, Sivas'ta milli bir kongrenin düzenlenmesi kararlaştırıldı.
Erzurum Kongresi'nin ardından Mustafa Kemal Paşa, 2 Eylül 1919'da yeniden Sivas'a geldi.
Tarihler 4 Eylül 1919'u gösterdiğinde ise bugünkü Atatürk ve Kongre Müzesi binasında Türkiye'nin geleceğini değiştirecek kongre başladı.
“Manda ve himaye kabul olunamaz”
Mustafa Kemal Paşa'nın başkanlığındaki Sivas Kongresi'nin resmi çalışmaları yedi gün sürdü.
Kongrenin en kritik konularından biri, özellikle 8 ve 9 Eylül'de yoğunlaşan manda tartışmaları oldu.
Sonunda tam bağımsızlık anlayışı benimsendi ve tarihe geçen karar ortaya çıktı:
“Manda ve himaye kabul olunamaz.”
11 Eylül'de sonuç bildirgesinin yayımlanmasıyla sona eren kongre, Milli Mücadele'nin yalnızca askeri değil, siyasi yol haritasının da belirlenmesinde önemli rol oynadı.
Tıbbiyeli Hikmet’in tarihe geçen çıkışı
Sivas Kongresi'nin hafızalara kazınan anlarından biri de genç bir askeri tıp öğrencisinin manda tartışmaları sırasında gösterdiği tavır oldu.
Arkadaşlarının aralarında topladığı parayla Sivas'a gönderdikleri Tıbbiyeli Hikmet, manda fikrine karşı çıkarak bağımsızlıktan taviz verilmesine itiraz etti.
Mustafa Kemal Paşa'nın bu kararlı tavır karşısında gençliğe duyduğu güveni ifade ettiği ve bağımsızlık mücadelesinin değişmez parolasını ortaya koyduğu aktarılır:
“Parolamız tektir ve değişmez: Ya istiklal ya ölüm.”
Bu sözler, Sivas Kongresi'nin temsil ettiği tam bağımsızlık iradesinin en güçlü ifadelerinden biri olarak tarihteki yerini aldı.
Milli mücadele tek çatı altında toplandı
Sivas Kongresi'nde alınan kararlarla bölgesel nitelikteki milli cemiyetlerin ortak bir yapı altında birleştirilmesi yolunda önemli bir adım atıldı.
Heyet-i Temsiliye'nin yapısı genişletilerek bütün ülkeyi temsil edecek hale getirildi. Böylece Milli Mücadele'nin siyasi ve örgütsel merkezi daha güçlü bir yapıya kavuştu.
Kongre, milli egemenlik ve milli irade kavramlarının devlet yönetiminin temel ilkeleri haline gelmesine uzanan süreç açısından da tarihi önem taşıdı.
Sivas 108 gün Milli Mücadele’ye merkez oldu
Mustafa Kemal Paşa, Sivas'a 2 Eylül'de gelişinin ardından 18 Aralık 1919'a kadar kentte kaldı.
Bu 108 günlük dönem boyunca Sivas, Milli Mücadele'nin karar ve koordinasyon merkezlerinden biri haline geldi.
Sivas'ta atılan adımlar daha sonra Ankara'ya, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışına, 9 Eylül 1922'de zaferle sonuçlanan Milli Mücadele'ye ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanına uzanan tarihi sürecin temel taşlarından biri oldu.
4 Eylül’den Cumhuriyet’e
Aradan 107 yıl geçmesine rağmen Sivas Kongresi'nin verdiği mesaj değişmedi:
Tam bağımsızlık, milli egemenlik ve millet iradesi.
4 Eylül 1919'da Sivas'ta ortaya konulan irade, yalnızca işgal altındaki bir ülkenin kurtuluş mücadelesinin yolunu çizmedi; kurulacak yeni Türk devletinin hangi temel üzerinde yükseleceğinin de işaretini verdi.
Bu nedenle Sivas Kongresi, Cumhuriyet'e uzanan yolun ve Milli Mücadele'nin en önemli mihenk taşlarından biri olarak Türk tarihindeki yerini koruyor.