Türkiye'nin araştırma ve geliştirme (AR-GE) yatırımları son on yılda tarihi bir büyüme kaydetti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre merkezi yönetim bütçesinden AR-GE faaliyetlerine ayrılan kaynak, 2017 yılında 13 milyar 243 milyon lirayken 2026 yılında 308 milyar 568 milyon liraya ulaştı.
Böylece Türkiye'nin AR-GE bütçesi yaklaşık 10 yılda 23 kat artarak tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı.
Uzay yatırımları 107 kat büyüdü
Sektörel bazda en dikkat çekici artış uzayın keşfi ve kullanımı alanında gerçekleşti.
2017 yılında yalnızca 30,5 milyon lira olan uzay AR-GE bütçesi, 2024'te 2,3 milyar lirayı, 2026 yılında ise 3,2 milyar lirayı aşarak 107 katlık büyüme gösterdi.
Artışta;
- Milli Uzay Programı,
- Türkiye'nin ilk insanlı uzay bilim misyonu,
- Türksat 6A haberleşme uydusu gibi stratejik projeler
önemli rol oynadı.
Tarım ve sanayide güçlü yatırım artışı
AR-GE yatırımları tarım ve sanayi alanlarında da önemli ölçüde yükseldi.
Tarım sektörüne ayrılan kaynak;
- 2017: 272,4 milyon lira
- 2026: 14,5 milyar lira
seviyesine çıkarak 53 kat büyüdü.
Akıllı tarım uygulamaları, sürdürülebilir üretim teknikleri ve gıda arz güvenliğine yönelik projeler bu artışın temel nedenleri arasında yer aldı.
Endüstriyel üretim ve teknoloji alanındaki AR-GE bütçesi ise;
- 1 milyar liradan
- 27,6 milyar liraya
çıkarak yaklaşık 27 kat arttı.
Bu alandaki yatırımların özellikle dijital dönüşüm, ileri üretim teknolojileri ve yeşil hidrojen projelerine odaklandığı belirtildi.
Üniversiteler en büyük payı aldı
AR-GE bütçesinde en büyük kalem, üniversiteler aracılığıyla finanse edilen "Genel bilgi gelişimi" başlığı olmaya devam etti.
Bu kapsamda ayrılan kaynak;
- 2017'de: 7,7 milyar lira
- 2024'te: 122 milyar lira
- 2026'da: 214,5 milyar lira
olarak gerçekleşti.
Söz konusu kalem, toplam AR-GE bütçesinin yaklaşık yüzde 70'ini oluşturdu.
Savunma sanayi yatırımları büyümeyi sürdürdü
Türkiye'nin yerli ve milli savunma sanayi hedefleri doğrultusunda savunma AR-GE bütçesi de istikrarlı şekilde arttı.
Savunma alanına ayrılan kaynak;
- 2017'de: 1,8 milyar lira
- 2026'da: 12,3 milyar lira
olarak gerçekleşirken, yaklaşık 6,6 katlık artış kaydedildi.
Yerli İHA ve SİHA projeleri, KAAN Milli Muharip Uçağı ile deniz platformlarına yönelik çalışmalar, bu alandaki yatırımların öne çıkan örnekleri arasında yer aldı.
Eğitim ve altyapı yatırımları da yükseldi
AR-GE bütçesinde eğitim ve altyapı alanlarında da önemli artışlar görüldü.
- Eğitim AR-GE bütçesi 570 milyon liradan 8,6 milyar liraya yükseldi.
- Ulaşım, telekomünikasyon ve diğer altyapılar için ayrılan kaynak ise 470 milyon liradan 6,7 milyar liraya çıktı.
Kültür ve sosyal bilimler alanındaki araştırmalar da büyümesini sürdürdü. "Kültür, eğlence, din ve kitle iletişimi" başlığındaki AR-GE bütçesi yaklaşık 30 kat artarak 130 milyon liraya, "Siyasi ve sosyal sistemler" alanındaki harcamalar ise 603,6 milyon liraya ulaştı.
Açıklanan veriler, Türkiye'nin teknoloji, savunma, uzay, sanayi ve bilim odaklı kalkınma stratejisi doğrultusunda AR-GE yatırımlarını son yıllarda önemli ölçüde artırdığını ve yüksek katma değerli üretime yönelik finansal desteğini güçlendirdiğini ortaya koydu.