Rusya’nın yeni nesil dar gövdeli yolcu uçağı MC-21 programında 2025 yılı, ithal ikamesi yapılmış konfigürasyonun tip sertifikasyonu için gerekli teknik ve operasyonel altyapının oluşturulmasına odaklanılan kritik bir dönem olarak kayda geçti. Yıl boyunca yürütülen çalışmalar, tek tek ekipman testlerinden ziyade uçağın bütünsel tasarımının mevzuata uyumunun doğrulanmasına yöneldi. Bu kapsamda, tüm ana Rus yapımı sistemlerin tek bir yapı altında tam entegrasyonu, test uçağı 73057 üzerinde tamamlandı.
2025’in ilk çeyreğinde Rusya Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, MC-21 için seri teslimatların 2026 yılında başlamasının planlandığını resmen teyit etti. Aynı dönemde sertifikasyon sürecine yönelik mali ve organizasyonel çerçeve oluşturulurken, MC-21-310 tip sertifikasının genişletilmesini hedefleyen Ar-Ge sözleşmeleri imzalandı. Üç aşamalı olarak 2027 sonuna kadar planlanan bu çalışmalar, test uçakları için gerekli altyapı ve uçuş programlarının hazırlanmasını mümkün kıldı.
Yıl boyunca sertifikasyon uçuşları, 73055 (MC.0012) ve 73057 (MC.0013) numaralı uçaklar üzerinde yürütüldü.
Kısmi ithal ikameli 73055: Yerli sistemlerin entegrasyon platformu
2025’te 73055 numaralı uçak, yerli sistemlerin entegrasyonu açısından ana test platformu olarak kullanıldı. Bu çerçevede uçağın elektrik güç sistemi tamamen Rus yapımı kablo ve dağıtım panelleriyle değiştirildi ve güç mimarisinin PD-14 motorlarıyla uyumu doğrulandı. Ataletsel navigasyon sistemlerinde (INS) yerli üniteler devreye alındı; sistemlerin hassasiyeti 500 mile kadar olan uçuş rotalarında test edilerek kokpit seyrüsefer sistemiyle entegrasyonu doğrulandı.
Yardımcı güç ünitesinde (APU) ise ABD menşeli sistemin yerine, Stupino merkezli JSC NPP “Aerosila” tarafından geliştirilen ve seri üretime alınan TA-18-200MS kullanıldı. İklimlendirme ve otomatik basınç kontrol sistemlerinde (AC/APS) kısmi yerli ikame sağlanırken, hidrolik pompa istasyonları Rus yapımı ünitelerle değiştirildi. Kokpit uçuş ve seyrüsefer elemanlarında da yerli göstergeler ve kontrol panelleri entegre edildi.
Uçuşlar sırasında ekipler, elektrik güç sistemi ile diğer uçak sistemleri arasındaki etkileşimi, INS performansını ve standart sivil hava yollarında telsiz haberleşme menzillerini değerlendirdi. Aralık ayında 73055’in İrkutsk–Jukovski hattında gerçekleştirdiği gidiş-dönüş uçuşlarıyla, INS ve uzun dalga haberleşme verileri sertifikasyon dosyasına dahil edildi.
Tam yerli donanımlı 73057: Sertifikasyonun merkezinde
73057 numaralı test uçağı, en kapsamlı yerli sistem setiyle donatıldı. Uçuş kontrol sisteminde Rus yapımı aktüatörler kullanılırken, otomatik pilot ve manuel kumanda fonksiyonları düşük hızlar ve yüksek hücum açılarında doğrulandı. İniş takımlarında yerli tekerlek ve lastikler test edildi; yer taksi ve shimmy denemeleri yapıldı.
Fren ve fren kontrol sistemlerinde, Parker Meggitt menşeli bileşenler yerini JSC “Rubin” Aviation Corporation tarafından geliştirilen yerli çözümlere bıraktı. Yakıt ve izleme sensörleri ile acil durum türbin pompası (RAT) Rus muadilleriyle değiştirildi. Kompozit kanat ve gövde bileşenlerinde ise tamamen Rus malzemeler ve üretim teknolojileri kullanıldı; statik ve dinamik yük testleri başarıyla tamamlandı.
İrkutsk’ta gerçekleştirilen kapsamlı modifikasyon ve ilk uçuşların ardından 73057, ek sertifikasyon denemeleri için Jukovski’ye transfer edildi. Buradaki uçuşlarda, pilot girdilerine karşı uçuş kontrol sistemlerinin tepkileri kaydedildi; stabilite ve kumanda edilebilirlik değerlendirmeleri sertifikasyon programı kapsamında hassaslaştırıldı. Elde edilen tüm veriler, tip sertifikasyonu için oluşturulan teknik dosyada kullanıldı.
Uçuş sayıları ve 2026 hedefleri
Aviation Russia verilerine göre, 2025’te 73051, 73054, 73055 ve 73057 olmak üzere dört test uçağı uçuş denemelerine katıldı. Toplamda 126 uçuş gerçekleştirilirken, 418 saat 9 dakikalık uçuş süresi kaydedildi. Ancak bu uçuşların yalnızca bir bölümü, sertifikasyon için gerekli olan 220–230 uçuşluk toplamın içinde sayıldı.
Programın mevcut takvimine göre, 2026 yılında test filosunun nihai onay için 90–110 ek uçuş daha gerçekleştirmesi öngörülüyor. Bu aşamanın tamamlanmasıyla birlikte, MC-21’de yapılan tasarım değişikliklerinin tip sertifikasyonu için son onayın alınması hedefleniyor.