Gökbilimciler, uzun yıllardır cevabı aranan önemli bir kozmik gizemi çözdü. Süper kütleli kara deliklerin, bir yıldızı parçalayıp yuttuktan aylar veya yıllar sonra neden güçlü radyo sinyalleri yaydığı ortaya çıkarıldı.
Araştırma sonuçları, saygın bilim dergisi olan The Astrophysical Journal'da yayımlandı.
YILDIZLARI "SPAGETTİYE" ÇEVİRİYORLAR
Süper kütleli kara delikler, kendilerine fazla yaklaşan yıldızları devasa çekim kuvvetleriyle parçalayarak uzun gaz şeritlerine dönüştürüyor.
Bilim dünyasında "Gelgit Bozulma Olayı" (Tidal Disruption Event - TDE) olarak bilinen bu süreç, her galakside yaklaşık 100 bin yılda bir meydana geliyor.
Bugüne kadar gökbilimciler, olayın ilk aylarında radyo sinyali tespit edilemeyen sistemleri genellikle gözlem programlarından çıkarıyordu.
6 YILLIK GÖZLEM GERÇEĞİ ORTAYA ÇIKARDI
ABD'deki Karl G. Jansky Very Large Array teleskobuyla gerçekleştirilen altı yıllık kapsamlı gözlem programı, bu yaklaşımın eksik olduğunu gösterdi.
Araştırmacılar, 1990-2019 yılları arasında tespit edilen 91 kara delik olayını inceledi ve en güvenilir verilerin elde edildiği 31 vakaya odaklandı.
Sonuçlar, bu sistemlerin yaklaşık yüzde 40'ında asıl dikkat çekici radyo patlamalarının ilk parlama sona erdikten aylar veya yıllar sonra ortaya çıktığını gösterdi.
KOZMİK "HAZIMSIZLIK" ETKİSİ
Araştırma ekibi, kara deliklerin beslenme hızlarını optik, ultraviyole, X-ışını ve radyo gözlemleriyle analiz etti.
Elde edilen bulgulara göre gecikmeli radyo patlamaları iki durumda ortaya çıkıyor:
• Kara delik gazı aşırı hızlı tükettiğinde
• Beslenme hızı neredeyse tamamen durma noktasına geldiğinde
Her iki senaryoda da yıldızdan kopan gazın bir bölümü kara delik tarafından yutulamıyor.
Bunun yerine yüksek hızla dışarı fırlatılan madde, çevredeki gaz bulutlarına çarparak güçlü şok dalgaları oluşturuyor.
Bilim insanları bu olayı esprili bir şekilde "kozmik geğirme" olarak tanımlıyor.
HELYUM İZİ ERKEN UYARI VERİYOR
Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de gelecekte geç patlama oluşturacak sistemlerin önceden belirlenebilmesi oldu.
Bilim insanları, bu tür kara deliklerin erken dönemde "helyum emisyon hatları" adı verilen belirgin kimyasal izler bıraktığını keşfetti.
Bu işaretler, parçalanan yıldız kalıntılarının kara deliğin çevresinde düzenli bir disk oluşturmasının uzun zaman alacağını ve sistemin ilerleyen yıllarda radyo patlaması üreteceğini gösteriyor.
KARA DELİKLERİN DAVRANIŞLARI DAHA İYİ ANLAŞILACAK
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların yalnızca süper kütleli kara deliklerin değil, evrendeki farklı büyüklüklerdeki kara deliklerin çalışma prensiplerini anlamak açısından da büyük önem taşıdığını belirtiyor.
Yeni keşif sayesinde astronomlar, hangi kara deliklerin uzun vadeli gözlem için daha değerli olduğunu önceden belirleyebilecek ve teleskop kaynaklarını daha verimli kullanabilecek.
Çalışma, Samanyolu'nun merkezindeki Sagittarius A* gibi süper kütleli kara deliklerin davranışlarını anlamaya yönelik araştırmalara da yeni bir perspektif kazandırıyor.